საერთო დასაფესვიანებელი ფხვნილის ფორმულირების მიმოხილვა
1. ინდოლ-3-ძმარმჟავა (IAA) და ნაფტილაციტური მჟავა (NAA) ფესვის ფხვნილი
ბაზარზე ყველაზე ფართოდ გამოყენებული დასაფესვიანებელი ფხვნილი არის ინდოლ-3-ძმარმჟავას (IAA) და ნაფტილაციტური მჟავის (NAA) 50% ნარევი (შეიცავს 30% IAA და 20% NAA). IAA არის ენდოგენური მცენარეული ჰორმონი, რომელიც ბუნებრივად იმყოფება მცენარეებში; ის იწვევს გვერდითი ფესვების წარმოქმნას და ხელს უწყობს გვერდითი ფესვების გამრავლებას. ქარხანაში შესვლისას NAA იწვევს ეთილენის წარმოებას; დაბალ კონცენტრაციებში ენდოგენური ეთილენი ასევე ხელს უწყობს დაფესვიანებას. გამოყენების მეთოდი: არაქისის და ხორბლის თესლს დაამუშავეთ 20–30 მგ//კგ კონცენტრაციით; ეს აჩქარებს თესლის გაღივებას და ფესვის ფორმირების სიჩქარეს.
2. ინდოლ-3-ბუტირიუმის მჟავა (IBA) და ნაფტილაციტური მჟავა (NAA) ფესვის ფხვნილი
კიდევ ერთი გავრცელებული დასაფესვიანებელი ფხვნილი ბაზარზე არის ინდოლ-3-ბუტირიუმის მჟავის (IBA) და NAA (შეიცავს 40% IBA და 1% NAA) 50% ნარევს. ამ ტიპის დასაფესვიანებელი ფხვნილი ჩნდება თეთრიდან მკრთალი წითელი ფხვნილის სახით; ის ადვილად იხსნება ორგანულ გამხსნელებში, ოდნავ ხსნადი თბილ წყალში და უხსნადი ცივ წყალში. ეს ფორმულირება ხშირად გამოიყენება ხეების კალმებსა და ორნამენტულ ყვავილებში დაფესვიანებისთვის. გამოყენების მეთოდები მოიცავს: სწრაფი გაჟღენთის მეთოდს (კონცენტრაცია 500–1000 მგ/ლ, კალმის ქვედა 3–4 სმ 10–15 წამის განმავლობაში გაჟღენთვა) და ნელი გაჟღენთის მეთოდს (კონცენტრაცია 10–100 მგ/ლ, ქვედა 3–4 სმ 2–4 საათის განმავლობაში გაჟღენთვა). უფრო დაბალი კონცენტრაციები და ხანმოკლე ხანგრძლივობა გამოიყენება მცენარეებისთვის, რომლებიც ადვილად ფესვიან, ხოლო უფრო მაღალი კონცენტრაციები და ხანგრძლივობა გამოიყენება მცენარეებისთვის, რომლებიც ძნელად დასაფესვიანებლად.
3. ინდოლ-3-ძმარმჟავა (IAA) და კატექოლის დასაფესვიანებელი ფხვნილი
ინგლისური სუროს კალმები (20-25 სმ სიგრძის) ბაზალურ ჭრილში დამუშავებული იყო IAA კონცენტრაციით 10 მგ//კგ, ფესვების საშუალო რაოდენობა ერთ კალმზე იყო 1,3. თუმცა, როდესაც IAA-ს (10 მგ/კგ) და კატექოლის (5 × 10-5 მოლი/ლ) ნარევი იქნა გამოყენებული ბაზალურ ჭრილზე, ფესვების საშუალო რაოდენობა თითო კალთაზე გაიზარდა 9,4-მდე, რაც აჩვენა მნიშვნელოვანი სინერგიული ეფექტი. კვლევამ აჩვენა, რომ კატექოლი ეფექტურად აფერხებს IAA ოქსიდაზას ბიოლოგიურ აქტივობას კალმებში, რითაც საშუალებას აძლევს ეგზოგენურად გამოყენებულ IAA-ს სრულად განახორციელოს ფესვის გამომწვევი ფუნქცია და შედეგად მიაღწიოს დაფესვიანების მაღალ შესრულებას; პირიქით, კატექოლის არარსებობის შემთხვევაში, IAA, რომელიც შედის მცენარეულ ქსოვილში, სწრაფად იჟანგება და ინაქტივირებულია IAA ოქსიდაზას მიერ, რაც იწვევს დაფესვიანების ცუდ შედეგებს.
4. ინდოლ-3-ძმარმჟავა (IAA) და საქარინი
საგამოცდო მასალად ლობიოს ნერგების (2 სმ სიმაღლის) გამოყენებით, მცენარეები გაჟღენთილი იყო 16 საათის განმავლობაში 0,02% ინდოლ-3-ძმარმჟავას (IAA) ან 0,0019% საქარინის (სულფობბენზოინის მჟავა) ხსნარებში, სანამ გადანერგავდნენ სათბურში ჰიდროპონიური ზრდისთვის. მკურნალობის 12 დღის შემდეგ შეფასდა გვერდითი ფესვების რაოდენობა; მხოლოდ 0.02% IAA-ით დამუშავებამ გამოიწვია მცენარეზე 42 ფესვი, ხოლო მხოლოდ 0.0019% საქარინთან მკურნალობამ არ გაზარდა გვერდითი ფესვების რაოდენობა. თუმცა, IAA-სა და საქარინის კომბინირებულმა გამოყენებამ (0.02% + 0.0019%) გამოიწვია 96 გვერდითი ფესვი მცენარეზე, რაც ავლენს მკაფიო სინერგიულ ეფექტს. ანალოგიურად, ვარდის ნერგებზე IAA-სა და საქარინის ნარევის გამოყენებამ მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ფესვების გვერდითი ფორმირებას. შემდგომმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნარევი ხელს უწყობს გვერდითი ფესვების წარმოქმნას სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო და მებაღეობის მცენარეების ნერგებში, ხშირად ავლენს სინერგიულ ეფექტს.
5. აბსცინის მჟავა (ABA) და IAA დასაფესვიანებელი ფხვნილი
აბსცინის მჟავა (ABA) აფერხებს გიბერელინის ბიოსინთეზს და ამით ხელს უწყობს კალმებში დაფესვიანებას. ძროხის ჰიპოკოტილების გამოყენება საჭრელ მასალად, კალმების ძირის დამუშავება მხოლოდ ABA-თ (S-ABA) 1–5 მგ/კგ კონცენტრაციით, ხელი შეუწყო დაფესვიანებას, ისევე როგორც ფუძის გაჟღენთვა მხოლოდ IAA-ში (5 მგ/კგ). თუმცა, ABA-სა და IAA-ს კომბინირებულმა გამოყენებამ (1–5 მგ/კგ ABA + 5 მგ/კგ IAA) აჩვენა სინერგიული ეფექტი ძროხის ჰიპოკოტილის კალმებში დაფესვიანების ხელშეწყობაში. როდესაც ABA (1,25–15 მგ/კგ) შერწყმულია კალიუმის ინდოლ-3-ბუტირატთან (K-IBA) ან IAA (5–25 მგ/კგ) მცენარეებში, როგორიცაა ბარდა, პომიდორი, ყურძენი და ვერხვი, დაფესვიანების ხელშეწყობის ან ფესვების ზრდის სტიმულირების მიზნით, ადიტიური ეფექტები დაფიქსირდა უმეტეს შემთხვევაში სინისტურ პირობებში; თუმცა, ABA-ს ზედმეტად მაღალი კონცენტრაცია აფერხებდა დაფესვიანებას. 6. ფულვის მჟავისა და კალიუმის ინდოლ-ბუტირატის კომბინირებული გამოყენება
ექსპერიმენტში, რომელიც მოიცავდა ვაშლის ერთი წლის კალმებს, კალმების 12-24 საათის განმავლობაში გაჟღენთვა მხოლოდ ფულვის მჟავას 500-ჯერ განზავებაში ხელს უწყობდა დაფესვიანებას, რადგან აბსორბირებული ფულვის მჟავა ასტიმულირებს გარკვეული ინვერტაზების აქტივობას. მხოლოდ კალიუმის ინდოლ-ბუტირატში (20 მგ/კგ) 12-24 საათის განმავლობაში გაჟღენთვა ხელს უწყობს დაფესვიანებას. თუმცა, ფულვიკის მჟავისა და ინდოლ-ბუტირატის ერთობლივმა გამოყენებამ (500-ჯერ განზავება პლუს 20 მგ/კგ) გაზარდა წარმოქმნილი ფესვების რაოდენობა.
ბაზარზე ყველაზე ფართოდ გამოყენებული დასაფესვიანებელი ფხვნილი არის ინდოლ-3-ძმარმჟავას (IAA) და ნაფტილაციტური მჟავის (NAA) 50% ნარევი (შეიცავს 30% IAA და 20% NAA). IAA არის ენდოგენური მცენარეული ჰორმონი, რომელიც ბუნებრივად იმყოფება მცენარეებში; ის იწვევს გვერდითი ფესვების წარმოქმნას და ხელს უწყობს გვერდითი ფესვების გამრავლებას. ქარხანაში შესვლისას NAA იწვევს ეთილენის წარმოებას; დაბალ კონცენტრაციებში ენდოგენური ეთილენი ასევე ხელს უწყობს დაფესვიანებას. გამოყენების მეთოდი: არაქისის და ხორბლის თესლს დაამუშავეთ 20–30 მგ//კგ კონცენტრაციით; ეს აჩქარებს თესლის გაღივებას და ფესვის ფორმირების სიჩქარეს.
2. ინდოლ-3-ბუტირიუმის მჟავა (IBA) და ნაფტილაციტური მჟავა (NAA) ფესვის ფხვნილი
კიდევ ერთი გავრცელებული დასაფესვიანებელი ფხვნილი ბაზარზე არის ინდოლ-3-ბუტირიუმის მჟავის (IBA) და NAA (შეიცავს 40% IBA და 1% NAA) 50% ნარევს. ამ ტიპის დასაფესვიანებელი ფხვნილი ჩნდება თეთრიდან მკრთალი წითელი ფხვნილის სახით; ის ადვილად იხსნება ორგანულ გამხსნელებში, ოდნავ ხსნადი თბილ წყალში და უხსნადი ცივ წყალში. ეს ფორმულირება ხშირად გამოიყენება ხეების კალმებსა და ორნამენტულ ყვავილებში დაფესვიანებისთვის. გამოყენების მეთოდები მოიცავს: სწრაფი გაჟღენთის მეთოდს (კონცენტრაცია 500–1000 მგ/ლ, კალმის ქვედა 3–4 სმ 10–15 წამის განმავლობაში გაჟღენთვა) და ნელი გაჟღენთის მეთოდს (კონცენტრაცია 10–100 მგ/ლ, ქვედა 3–4 სმ 2–4 საათის განმავლობაში გაჟღენთვა). უფრო დაბალი კონცენტრაციები და ხანმოკლე ხანგრძლივობა გამოიყენება მცენარეებისთვის, რომლებიც ადვილად ფესვიან, ხოლო უფრო მაღალი კონცენტრაციები და ხანგრძლივობა გამოიყენება მცენარეებისთვის, რომლებიც ძნელად დასაფესვიანებლად.
3. ინდოლ-3-ძმარმჟავა (IAA) და კატექოლის დასაფესვიანებელი ფხვნილი
ინგლისური სუროს კალმები (20-25 სმ სიგრძის) ბაზალურ ჭრილში დამუშავებული იყო IAA კონცენტრაციით 10 მგ//კგ, ფესვების საშუალო რაოდენობა ერთ კალმზე იყო 1,3. თუმცა, როდესაც IAA-ს (10 მგ/კგ) და კატექოლის (5 × 10-5 მოლი/ლ) ნარევი იქნა გამოყენებული ბაზალურ ჭრილზე, ფესვების საშუალო რაოდენობა თითო კალთაზე გაიზარდა 9,4-მდე, რაც აჩვენა მნიშვნელოვანი სინერგიული ეფექტი. კვლევამ აჩვენა, რომ კატექოლი ეფექტურად აფერხებს IAA ოქსიდაზას ბიოლოგიურ აქტივობას კალმებში, რითაც საშუალებას აძლევს ეგზოგენურად გამოყენებულ IAA-ს სრულად განახორციელოს ფესვის გამომწვევი ფუნქცია და შედეგად მიაღწიოს დაფესვიანების მაღალ შესრულებას; პირიქით, კატექოლის არარსებობის შემთხვევაში, IAA, რომელიც შედის მცენარეულ ქსოვილში, სწრაფად იჟანგება და ინაქტივირებულია IAA ოქსიდაზას მიერ, რაც იწვევს დაფესვიანების ცუდ შედეგებს.
4. ინდოლ-3-ძმარმჟავა (IAA) და საქარინი
საგამოცდო მასალად ლობიოს ნერგების (2 სმ სიმაღლის) გამოყენებით, მცენარეები გაჟღენთილი იყო 16 საათის განმავლობაში 0,02% ინდოლ-3-ძმარმჟავას (IAA) ან 0,0019% საქარინის (სულფობბენზოინის მჟავა) ხსნარებში, სანამ გადანერგავდნენ სათბურში ჰიდროპონიური ზრდისთვის. მკურნალობის 12 დღის შემდეგ შეფასდა გვერდითი ფესვების რაოდენობა; მხოლოდ 0.02% IAA-ით დამუშავებამ გამოიწვია მცენარეზე 42 ფესვი, ხოლო მხოლოდ 0.0019% საქარინთან მკურნალობამ არ გაზარდა გვერდითი ფესვების რაოდენობა. თუმცა, IAA-სა და საქარინის კომბინირებულმა გამოყენებამ (0.02% + 0.0019%) გამოიწვია 96 გვერდითი ფესვი მცენარეზე, რაც ავლენს მკაფიო სინერგიულ ეფექტს. ანალოგიურად, ვარდის ნერგებზე IAA-სა და საქარინის ნარევის გამოყენებამ მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ფესვების გვერდითი ფორმირებას. შემდგომმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნარევი ხელს უწყობს გვერდითი ფესვების წარმოქმნას სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო და მებაღეობის მცენარეების ნერგებში, ხშირად ავლენს სინერგიულ ეფექტს.
5. აბსცინის მჟავა (ABA) და IAA დასაფესვიანებელი ფხვნილი
აბსცინის მჟავა (ABA) აფერხებს გიბერელინის ბიოსინთეზს და ამით ხელს უწყობს კალმებში დაფესვიანებას. ძროხის ჰიპოკოტილების გამოყენება საჭრელ მასალად, კალმების ძირის დამუშავება მხოლოდ ABA-თ (S-ABA) 1–5 მგ/კგ კონცენტრაციით, ხელი შეუწყო დაფესვიანებას, ისევე როგორც ფუძის გაჟღენთვა მხოლოდ IAA-ში (5 მგ/კგ). თუმცა, ABA-სა და IAA-ს კომბინირებულმა გამოყენებამ (1–5 მგ/კგ ABA + 5 მგ/კგ IAA) აჩვენა სინერგიული ეფექტი ძროხის ჰიპოკოტილის კალმებში დაფესვიანების ხელშეწყობაში. როდესაც ABA (1,25–15 მგ/კგ) შერწყმულია კალიუმის ინდოლ-3-ბუტირატთან (K-IBA) ან IAA (5–25 მგ/კგ) მცენარეებში, როგორიცაა ბარდა, პომიდორი, ყურძენი და ვერხვი, დაფესვიანების ხელშეწყობის ან ფესვების ზრდის სტიმულირების მიზნით, ადიტიური ეფექტები დაფიქსირდა უმეტეს შემთხვევაში სინისტურ პირობებში; თუმცა, ABA-ს ზედმეტად მაღალი კონცენტრაცია აფერხებდა დაფესვიანებას. 6. ფულვის მჟავისა და კალიუმის ინდოლ-ბუტირატის კომბინირებული გამოყენება
ექსპერიმენტში, რომელიც მოიცავდა ვაშლის ერთი წლის კალმებს, კალმების 12-24 საათის განმავლობაში გაჟღენთვა მხოლოდ ფულვის მჟავას 500-ჯერ განზავებაში ხელს უწყობდა დაფესვიანებას, რადგან აბსორბირებული ფულვის მჟავა ასტიმულირებს გარკვეული ინვერტაზების აქტივობას. მხოლოდ კალიუმის ინდოლ-ბუტირატში (20 მგ/კგ) 12-24 საათის განმავლობაში გაჟღენთვა ხელს უწყობს დაფესვიანებას. თუმცა, ფულვიკის მჟავისა და ინდოლ-ბუტირატის ერთობლივმა გამოყენებამ (500-ჯერ განზავება პლუს 20 მგ/კგ) გაზარდა წარმოქმნილი ფესვების რაოდენობა.
