Gül budunyň tapawudy: Ekin miwesini öndürmekde ýokary hasyl bermegiň açary
Gül budunyň tapawudy ýokary hasyllylygy, durnukly önümçiligi we ekin miwe önümçiliginde ýokary hilli kesgitleýji möhüm faktor. Diňe bu belli döwürde netijeli dolandyryş arkaly ýokary hasyl hasylyny kepillendirip bolýar.
Gül budunyň tapawudy, esasan, iki aýratyn basgançakdan geçýär: fiziologiki tapawutlandyryş tapgyry we morfologiki tapawutlandyryş tapgyry.
1. Fiziologiki tapawutlandyryş tapgyry: Bu etap, ok okunyň wegetatiw buddan gül ösümligine öwrülmegini kesgitleýär. Bu döwrüň esasy maksady ýokumly maddalaryň toplanmagy, hususan-da, gül ösümligini gurmak üçin zerur bolan ýokumly maddalaryň, kadalaşdyryjy maddalaryň we genetiki materiallaryň toplanmagydyr. Ösüş nokadynyň öýjük toparlarynyň içinde bu dürli maddalaryň utgaşdyrylan täsiriniň mukdary üýtgemeginden hil üýtgemegine geçmek, şeýlelik bilen soňraky morfologik tapawutlandyryş üçin maddy esas döredýär.
2. Bu çatrykda gül ösümlikleri we wegetatiw budlar kem-kemden tapawutlanýar, morfologiki tapawutlandyryş tapgyryna, hususan-da, gül budunyň emele gelişiniň başlangyç tapgyryna girýär. Soňra bu proses bäş aýratyn kiçi basgançakdan yzygiderli dowam edýär: kalix tapawudy, ýapragyň diferensiýasy, pürs tapawudy, pistiliň tapawudy we ş.m. Tutuş proses adatça noýabr aýynyň ahyrynda başlaýar we takmynan 120 gün dowam edip, indiki ýylyň mart aýynyň ortasyndan ahyryna çenli tamamlanýar. Gül gülleriniň iň ýokary hili bu etapda esasan kesgitlenýär; şonuň üçin gülüň hilini netijeli kadalaşdyrmak üçin, ilkinji iýmitleniş tapgyryndan başlap, gül organlary görnüp duran ösüş döwrüne çenli tutuş dowamlylygyň ýeterlik iýmit goldawyny üpjün etmek möhümdir.
Ekin gülleriniň bud tapawudy döwründe esasy pikirler
1. Lightagtylyk:Lightagtylyk, gül budunyň tapawudynyň aýrylmaz daşky faktorydyr. Sufficienteterlik ýagtylyk şertlerinde gül budunyň tapawudy adaty we rahat dowam edýär; Munuň tersine, gowşak ýagtylyk fotosintetik metabolitleriň önümçiligini azaldýar, şeýlelik bilen tapawutlandyrmak üçin zerur bolan iýmit üpjünçiligini azaldar we gül ýapraklarynyň döremegine päsgelçilik döredýär.
2. Çyglylyk:Degişli çyglylyk şertlerinde miweli agaçlaryň içindäki ýokumly aýlanyş çalt we täsirli bolýar, şeýlelik bilen gül budunyň tapawudy bilen baglanyşykly iýmit talaplaryny kanagatlandyrýar. Munuň tersine, aşa guraklyk gül pyntyklarynyň döremegine päsgel berýär we gowşak ýa-da pes gül öndürmek ähtimallygyny ýokarlandyrýar.
3. Iýmitlendiriji:Gül budunyň tapawudynyň fiziologiki we morfologiki amallary ýokumly maddalara gaty ýokary talaplary goýýar. Hususan-da, bor we fosfor ýaly elementler gül budunyň tapawudynyň üstünlikli öňe gitmegini üpjün etmekde möhüm rol oýnaýar. Bu amalyň dowamynda bor ýetmezçiligi aňsatlyk bilen gül deformasiýasyna sebäp bolup biler, fosforyň ýetmezçiligi köplenç gülüň gaçmagyna sebäp bolýar; iki şert hem hasyl, hem miwäniň hiline uly ýaramaz täsir edýär.
4. Temperatura:Gül budunyň tapawudy diňe degişli temperatura şertlerinde dowam edip biler. Temperatura ýaramaz bolsa, gönüden-göni gül budunyň tapawudynyň şowsuz bolmagyna we güllemegiň derejesiniň peselmegine sebäp bolar.
Gül budunyň tapawudyny öňe sürýän ösümlikleriň ösüş kadalaşdyryjylary, esasan, sitokininleri, paklobutrazol (Paclo), efon, hlormekat hloridi (CCC) we brassinolidleri (BR) öz içine alýar. Bu maddalar ösümlik gormonlarynyň deňagramlylygyny kadalaşdyrmak ýa-da wegetatiw ösüşiň öňüni almak arkaly işleýär we şeýlelik bilen ösümligi ünsi köpeliş ösüşine gönükdirýär.
Esasy düzgünleşdirijiler we olaryň hereket mehanizmleri:
Sitokininler (meselem, 6-BA)
Bud primordiýasynyň içinde öýjük bölünişini gönüden-göni höweslendiriň we wegetatiw budlaryň gül pyntyklaryna öwrülmegine itergi beriň, olary güllemegi ösdürmek üçin iň göni we täsirli gormonlaryň birine öwüriň. Miwe agaçlary we bezeg gülleri ýaly ekinler üçin amatly bolup, gül pyntyklarynyň fiziologiki tapawutlandyryş döwründe ulanylanda aýratyn möhüm netijeleri berýär.
Paclobutrazol (Paclo)
Gibberelliniň sintezini baldaklaryň we ýapraklaryň aşa uzalmagynyň öňüni alýar, şeýlelik bilen ýokumly maddalary gül gülleriniň içinde jemlemäge mejbur edýär; netijede gül gülleriniň mukdaryny we hilini ýokarlandyrýar. Adatça 100-150 ppm konsentrasiýasynda ulanylýan alma, sitrus we üzüm ýaly miweli agaçlarda giňden ulanylýar.
Ethephon
Apikal agalygy basyp ýatyrmak üçin etilen goýberýär, şeýlelik bilen gapdal budlaryň ösmegine we gül pyntyklarynyň döremegine kömek edýär. Köplenç subtropiki we Günorta Aziýanyň miwe agaçlarynda güllemegi kadalaşdyrmak üçin ulanylýar.
Hlormequat Hlorid (CCC)
Kök öýjükleriniň uzalmagyny gadagan edýär, şeýlelik bilen ösümlik örtüginiň içindäki howa çalşygyny we ýagtylygyň aralaşmagyny gowulandyrýar; bu bir wagtyň özünde ösümligiň ýaşaýyş jaýyna (ýykylmagyna) garşylygyny güýçlendirip, gül budunyň tapawudyny gytaklaýyn ýeňilleşdirýär.
Brassinolidler (BR)
Giň spektrli sazlaýjylar hökmünde klassifikasiýa edilse-de, aşa köp ösümlik ösmegine gözegçilik etmek, streslere çydamlylygy ýokarlandyrmak we fotosintetik önümleriň gül organlaryna terjime edilmegi arkaly gül budunyň tapawudyny gytaklaýyn goldaýarlar. Howpsuzlyk derejesi ýokary we fosfor-kaliý dökünleri we bor dökünleri bilen bilelikde ulanmak üçin amatlydyr.
Gül budunyň tapawudy, esasan, iki aýratyn basgançakdan geçýär: fiziologiki tapawutlandyryş tapgyry we morfologiki tapawutlandyryş tapgyry.
1. Fiziologiki tapawutlandyryş tapgyry: Bu etap, ok okunyň wegetatiw buddan gül ösümligine öwrülmegini kesgitleýär. Bu döwrüň esasy maksady ýokumly maddalaryň toplanmagy, hususan-da, gül ösümligini gurmak üçin zerur bolan ýokumly maddalaryň, kadalaşdyryjy maddalaryň we genetiki materiallaryň toplanmagydyr. Ösüş nokadynyň öýjük toparlarynyň içinde bu dürli maddalaryň utgaşdyrylan täsiriniň mukdary üýtgemeginden hil üýtgemegine geçmek, şeýlelik bilen soňraky morfologik tapawutlandyryş üçin maddy esas döredýär.
2. Bu çatrykda gül ösümlikleri we wegetatiw budlar kem-kemden tapawutlanýar, morfologiki tapawutlandyryş tapgyryna, hususan-da, gül budunyň emele gelişiniň başlangyç tapgyryna girýär. Soňra bu proses bäş aýratyn kiçi basgançakdan yzygiderli dowam edýär: kalix tapawudy, ýapragyň diferensiýasy, pürs tapawudy, pistiliň tapawudy we ş.m. Tutuş proses adatça noýabr aýynyň ahyrynda başlaýar we takmynan 120 gün dowam edip, indiki ýylyň mart aýynyň ortasyndan ahyryna çenli tamamlanýar. Gül gülleriniň iň ýokary hili bu etapda esasan kesgitlenýär; şonuň üçin gülüň hilini netijeli kadalaşdyrmak üçin, ilkinji iýmitleniş tapgyryndan başlap, gül organlary görnüp duran ösüş döwrüne çenli tutuş dowamlylygyň ýeterlik iýmit goldawyny üpjün etmek möhümdir.
Ekin gülleriniň bud tapawudy döwründe esasy pikirler
1. Lightagtylyk:Lightagtylyk, gül budunyň tapawudynyň aýrylmaz daşky faktorydyr. Sufficienteterlik ýagtylyk şertlerinde gül budunyň tapawudy adaty we rahat dowam edýär; Munuň tersine, gowşak ýagtylyk fotosintetik metabolitleriň önümçiligini azaldýar, şeýlelik bilen tapawutlandyrmak üçin zerur bolan iýmit üpjünçiligini azaldar we gül ýapraklarynyň döremegine päsgelçilik döredýär.
2. Çyglylyk:Degişli çyglylyk şertlerinde miweli agaçlaryň içindäki ýokumly aýlanyş çalt we täsirli bolýar, şeýlelik bilen gül budunyň tapawudy bilen baglanyşykly iýmit talaplaryny kanagatlandyrýar. Munuň tersine, aşa guraklyk gül pyntyklarynyň döremegine päsgel berýär we gowşak ýa-da pes gül öndürmek ähtimallygyny ýokarlandyrýar.
3. Iýmitlendiriji:Gül budunyň tapawudynyň fiziologiki we morfologiki amallary ýokumly maddalara gaty ýokary talaplary goýýar. Hususan-da, bor we fosfor ýaly elementler gül budunyň tapawudynyň üstünlikli öňe gitmegini üpjün etmekde möhüm rol oýnaýar. Bu amalyň dowamynda bor ýetmezçiligi aňsatlyk bilen gül deformasiýasyna sebäp bolup biler, fosforyň ýetmezçiligi köplenç gülüň gaçmagyna sebäp bolýar; iki şert hem hasyl, hem miwäniň hiline uly ýaramaz täsir edýär.
4. Temperatura:Gül budunyň tapawudy diňe degişli temperatura şertlerinde dowam edip biler. Temperatura ýaramaz bolsa, gönüden-göni gül budunyň tapawudynyň şowsuz bolmagyna we güllemegiň derejesiniň peselmegine sebäp bolar.
Gül budunyň tapawudyny öňe sürýän ösümlikleriň ösüş kadalaşdyryjylary, esasan, sitokininleri, paklobutrazol (Paclo), efon, hlormekat hloridi (CCC) we brassinolidleri (BR) öz içine alýar. Bu maddalar ösümlik gormonlarynyň deňagramlylygyny kadalaşdyrmak ýa-da wegetatiw ösüşiň öňüni almak arkaly işleýär we şeýlelik bilen ösümligi ünsi köpeliş ösüşine gönükdirýär.
Esasy düzgünleşdirijiler we olaryň hereket mehanizmleri:
Sitokininler (meselem, 6-BA)
Bud primordiýasynyň içinde öýjük bölünişini gönüden-göni höweslendiriň we wegetatiw budlaryň gül pyntyklaryna öwrülmegine itergi beriň, olary güllemegi ösdürmek üçin iň göni we täsirli gormonlaryň birine öwüriň. Miwe agaçlary we bezeg gülleri ýaly ekinler üçin amatly bolup, gül pyntyklarynyň fiziologiki tapawutlandyryş döwründe ulanylanda aýratyn möhüm netijeleri berýär.
Paclobutrazol (Paclo)
Gibberelliniň sintezini baldaklaryň we ýapraklaryň aşa uzalmagynyň öňüni alýar, şeýlelik bilen ýokumly maddalary gül gülleriniň içinde jemlemäge mejbur edýär; netijede gül gülleriniň mukdaryny we hilini ýokarlandyrýar. Adatça 100-150 ppm konsentrasiýasynda ulanylýan alma, sitrus we üzüm ýaly miweli agaçlarda giňden ulanylýar.
Ethephon
Apikal agalygy basyp ýatyrmak üçin etilen goýberýär, şeýlelik bilen gapdal budlaryň ösmegine we gül pyntyklarynyň döremegine kömek edýär. Köplenç subtropiki we Günorta Aziýanyň miwe agaçlarynda güllemegi kadalaşdyrmak üçin ulanylýar.
Hlormequat Hlorid (CCC)
Kök öýjükleriniň uzalmagyny gadagan edýär, şeýlelik bilen ösümlik örtüginiň içindäki howa çalşygyny we ýagtylygyň aralaşmagyny gowulandyrýar; bu bir wagtyň özünde ösümligiň ýaşaýyş jaýyna (ýykylmagyna) garşylygyny güýçlendirip, gül budunyň tapawudyny gytaklaýyn ýeňilleşdirýär.
Brassinolidler (BR)
Giň spektrli sazlaýjylar hökmünde klassifikasiýa edilse-de, aşa köp ösümlik ösmegine gözegçilik etmek, streslere çydamlylygy ýokarlandyrmak we fotosintetik önümleriň gül organlaryna terjime edilmegi arkaly gül budunyň tapawudyny gytaklaýyn goldaýarlar. Howpsuzlyk derejesi ýokary we fosfor-kaliý dökünleri we bor dökünleri bilen bilelikde ulanmak üçin amatlydyr.
